Dүnyadagʻi hәr qanday mәmleket, hәr qanday xaliq birinshi nәӯbette өziniң intellektual potentsiali, joqari ruӯxiyligʻi menen qүdiretli. Bunday jeңilmes kүsh dәregi bolsa yeң әӯele insan oy-pikiriniң ulli jaңaligʻi -kitap hәm kitapxanalarda.
Shavkat MIRZIYOYEV,
Өzbekstan Respublikasi Prezidenti
Kitaptiң insan өmiri, xizmeti hәm keleshegi ushin әhmiyetiniң sheksizligi haqqinda tәriypleӯler, pikirler jүdә kөp. Sebebi, ol insan ruӯxiyligʻi, oy-өrisi hәm dүnya qarasin jetilistiriӯshi zәrүr derek bolip, kitap oqiytugʻin adam bilimi, pikirleӯi menen basqalardan ajiralip turadi.
Qәnigelerdiң aytiӯinsha, kitap oqiӯ nervti tinishlandiradi, miy xizmetin jaqsilaydi, tүskinlikke qarsi gүresiӯge jәrdem beredi, tiңlaӯ, dөretiӯshilik hәm pikirleӯ qәbiletin raӯajlandiradi. Yeң әhmiyetlisi, maqsetti aңlaӯ, qiyinshiliqlardi jeңiӯge jәrdem beredi, insandi gөzzal yetip, oni jaqsiliq yetiӯge umtildiradi. Hәtteki, birge kitap oqiӯ ata-ana hәm balalardiң өzara mүnәsibetin bekkemleydi.
Joqarida atap өtkenimizdey, kitap oqiӯ adamdi pikirleӯ, oy jүrgiziӯge jetekleydi. Sebebi, jәhәn әdebiyatiniң kөrnekli ӯәkili, Nobel siyligʻiniң laureati German Gesse «Biz өzimizdi hәm turmisimizdi umitiӯ ushin yemes, bәlkim өmir jilaӯin jәne de jaqsiraq aңlaӯ ushin oqiӯimiz kerek», dep biykargʻa atap өtpegen. Shigʻis danishpanlarinan biri bolsa, «Pikir sagʻan jaqsi hәm jaman әmelleriңdi kөrsetip turatugʻin aynadur» degen.
Pikir hәm oysiz hesh bir insan aldigʻa ilgerlemeydi. Soniң ushin jurtimizda kitap oqiӯdi үgit-nәsiyatlaӯ, xaliqtiң kitapqumarliq mәdeniyatin joqarilatiӯgʻa ayiriqsha itibar qaratilmaqta. Әsirese, mәmleketimiz basshisiniң 2017-jil 13-sentyabrdegi «Kitap өnimlerin basip shigʻariӯ hәm tarqatiӯ taraӯin raӯajlandiriӯ, kitap oqiӯ hәm kitapqumarliq mәdeniyatin arttiriӯ hәm de үgit-nәsiyatlaӯ boyinsha kompleks is-ilajlar haqqinda» gʻi 2019-jil 7-iyundegi «Өzbekstan Respublikasi xalqina mәlimleme-kitapxana xizmetin kөrsetiӯdi jәne de jetilistiriӯ haqqinda» gʻi qararlari bul taraӯdi pүtkilley jaңa raӯajlaniӯ basqishina өtiӯge huqiqiy tiykar boldi.
Ministrler Kabinetiniң 2020-jil 14-dekabrdegi qarari menen 2020-2025-jillarda kitapqumarliq mәdeniyatin raӯajlandiriӯ hәm qollap-quӯatlaӯ milliy bagʻdarlamasi qabil yetildi. Bagʻdarlamani әmelge asiriӯdiң basli bagʻdarlari sipatinda tөmendegiler belgilendi:
– xaliq, yeң dәslep, jaslardiң ruӯxiy-agʻartiӯshiliq, kөrkem-estetikaliq talaplargʻa juӯap beretugʻin kitaplarin joqari sipatta basip shigʻariӯ, baspaxanalar hәm dөretiӯshiler jumisina kөmeklesiӯ, balalargʻa arnalgʻan әdebiyatlardi basip shigʻariӯdi qollap-quӯatlaӯ;
– milliy hәm jәhәn әdebiyatiniң yeң saylandi үlgilerin aӯdarmalaӯ, kitap oqiӯ mәdeniyatiң jetilistiriӯ, respublikaniң alis aymaqlarinda hәm jasqa baylanisli kitapqumarliq mәdeniyatin raӯajlandiriӯ;
– kitap saӯdasin shөlkemlestiriӯdiң tәrtiplerin әpiӯayilastiriӯ, jaңadan basip shigʻarilgʻan kitaplardi jetkeriӯ hәm mәlimleme dәreklerin tarqatiӯ sistemasin jetilistiriӯ;
– kitap jetkerip beriӯshilerdi zamanagөy jәmiyetlik talaplargʻa maslastiriӯ, infradүzilmeni jaqsilaӯ, mәlimleme-kitapxana oraylarin baspadan shigʻarilatugʻin baspa өnimleri hәm olardiң elektron nusqalari menen toltirip bariӯ, elektron kitaplar jaratiӯ, kitaplardi sanlastiriӯ hәm elektron kataloglardi dүziӯ hәm basqishpa-basqish jaңalap bariӯ;
– xaliqtiң kitapqumarliq dәrejesi hәm kitapqa qizigʻiӯshiligʻin sistemali rәӯishte үyrenip bariӯ, kitapqumarliq mәdeniyatin raӯajlandiriӯgʻa qaratilgʻan joybar hәm taңlaӯlardi shөlkemlestiriӯ, kitapxanashi kadrlar bilimin arttiriӯ;
– shet yel shigʻarmalarina onlayn buyirtpalar beriӯ, olardi respublika aymagʻina alip keliӯ hәm tarqatiӯ sistemasin hәm de kitapqumarliq mәdeniyatin raӯajlandiriӯ boyinsha xaliq araliq birge islesiӯdi keңeytiӯ.
2023-jil 28-noyabrde Prezidentimizdiң «Jaslar ushin miң kitap» joybarin әmelge asiriӯ is-ilajlari haqqinda» gʻi jәne bir qarari imzalandi. Qararda tilge alingʻan «Jaslar ushin miң kitap» joybari jas әӯladtiң intellektual hәm ilimiy qәbiletin arttiriӯgʻa kөmeklesiӯshi dүnyagʻa belgili 1000 kitapti taңlap alip, өzbek tiline aӯdarma yetiӯge qaratilgʻani menen әhmiyetli, әlbette. Өtken ӯaqit ishinde Jaslar isleri agentligi juӯapkerliginde bul bagʻdarda itibargʻa ilayiq jumislar әmelge asirilgʻaninda ayiriqsha atap өtiӯ orinli.
Sonday-aq, “Өzbekstan – 2030” strategiyasinda tiykargʻi maqsetler sipatinda jas kitapqumarlar sanin bes milliongʻa jetkiziӯ, hәr jili 100 kөrkem shigʻarma hәm balalar hәm de jas өspirimler ushin 50 kitap shigʻariӯ, «Өzbek әdebiyati gʻәziynesinen» kөp tomliq hәm «Jәhәn balalar әdebiyati dүrdanalari» 100 tomligʻin өzbek tilinde basip shigʻariӯ hәm de derlik 40 milliongʻa jaqin kitap fondin sanlastiriӯdiң belgilengeni bul taraӯ mәmleketimiz raӯajlaniӯiniң basli maqsetlerinen biri yekenligin ayqin kөrsetip tur.
Bunnan tisqari, hәr jili «Bes baslama olimpiadasi» sheңberinde kitapqumarliq hәm intellektual oyinlar bagʻdarinda «Jas kitapqumar shaңaraq», «Shayirlar ushirasiӯi», «Jas kitapqumar», «Zәkaӯat» intellektual oyini hәm «Ibrat shet tilleri» siyaqli 5 joybar әmelge asirilmaqta. Bul joybarlar jaslardiң kitap oqiӯgʻa bolgʻan qizigʻiӯshiligʻin arttirip, intellektual oyinlar arqali logikaliq pikirleӯ hәm bilimin dәrejesin keңeytiӯge jәrdem bermekte.
Mәmleketimizde jaslar ortasinda kitapqumarliqti keң үgit-nәsiyatlaӯ maqsetinde 2017-jildan berli dәstүriy tәrizde «Jas kitapqumar» taңlaӯi өtkerilip kiyatirgʻani bәrshemizge mәlim. Өtken dәӯir ishinde 238 jas kitapqumar taңlaӯiniң respublika basqishinda qatnasti. Taңlaӯ jeңimpazlari Prezident saӯgʻasi-«Saprk» hәm «Kobalt» avtomashinalari menen siyliqlandi. Itibarlisi, taңlaӯda jeңimpaz bolgʻan 14 qizdiң 8 i mәmleketlik siyliqlargʻa mүnәsip kөrildi.
Ishki isler organlari sistemasinda da xizmetkerler ortasinda kitapqumarliqti үgit-nәsiyatlaӯgʻa ayiriqsha itibar qaratilgʻan. Ministrliktiң tiyisli buyrigʻiniң orinlaniӯin tәmiyinleӯ maqsetinde xizmetkerlerdiң ruӯxiy-intellektual qәbileti, oy-sanasi hәm dүnya qarasin keңeytiӯ, kitapqumarliq mәdeniyatin arttiriӯ hәm de kitap satip aliӯgʻa qolayliq jaratiӯ ushin aymaqliq ishki isler organlarinda turaqli rәӯishte kitap yarmarkalari shөlkemlestirilmekte. Kitapqumarliq taңlaӯlari, viktorina hәm intellektual oyinlar өtkerip kelinbekte.
Shuhrat ROʻZIYEV,
өz xabarshimiz.
Aӯdarmalagʻan Azamat PIRNIYAZOV.
KITOB OLING
Otchopardan kimxob oling,
Ne boʻlsa ‒ behisob oling,
Ammo qaytar chogʻingizda
Bittagina kitob oling.
Oʻrikzordan koshin oling,
Sirgʻalidan moshin oling,
Jaholatning boshin oling,
Bittagina kitob oling.
Yuz ming turlik sharob ‒ sizga,
Palov ‒ sizga, kabob ‒ sizga,
Oh chekurman qarab sizga,
Bittagina kitob oling!
Siz ulugʻsiz qorin bilan,
Qazi-qarta, norin bilan,
Dilga ham bir azob oling,
Bittagina kitob oling.
Yeng shimarib “xoʻsh” degaysiz,
Oshu nonu goʻsht degaysiz.
Maʼrifat deb savob oling,
Bittagina kitob oling.
Doʻkon qiling, market qiling,
Uylarni ham parket qiling,
Siz ham bir iztirob oling ‒
Bittagina kitob oling.
Umr oʻtar ‒ yelib qoling,
Yulib qoling, olib qoling,
Oqar suvdan xitob oling,
Bittagina kitob oling.
Kimlar qolar izingizda,
Tik qarolmay yuzingizga?
Avval oʻgʻil-qizingizga
Bittagina kitob oling.
Xudo xayringizni bersin,
Yana umringizni bersin,
Uyingizga oftob oling ‒
Bittagina kitob oling.
Sirojiddin SAYYID,
Oʻzbekiston xalq shoiri