Hesh shubhasiz, xalqimiz sizlerdi өz өmirin yel-jurt tinishligʻin tәmiyinleӯ, puqaralardiң huqiq hәm yerkinliklerin qorgʻaӯday iygilikli iske bagʻishlagʻan, muqәddes antina sadiq insanlar dep biledi hәm mashaqatli xizmetiңizdi mүnәsip dep ataydi.
Shavkat MIRZIYOYEV
Sotsialliq qorgʻaӯ mәmleket hәm jәmiyet aldindagʻi yeң әhmiyetli, yeң aktual ӯaziypalardan yesaplanadi. Sebebi adamlardiң turmis-tәrzi, keypiyati, әmelge asirip atigʻan reformalargʻa mүnәsibetiniң qanday boliӯi, yeң dәslep olar qay dәrejede sotsialliq qorgʻalgʻani menen tikkeley baylanisli.
Prezident basshiligʻinda sotsialliq qorgʻaӯ taraӯindagʻi jumislar nәtiyjeliligi hәm 2025-jil ushin basli ӯaziypalardi dodalaӯ boyinsha өtkerilgen videoselektor jiynalisinda usi jil sotsialliq qorgʻaӯ boyinsha islengen 34 әhmiyetli jaңaliqqa qosimsha 28 jaңa baslamaniң ilgeri qoyilgʻani xaliqti sotsialliq qorgʻaӯ mәmleketimiz aldinda turgʻan yeң әhmiyetli hәm yeң aktual ӯaziypa yesaplaniӯiniң jәne bir dәlili boldi.
Jurtbasshimizdiң gʻamxorligʻi, jәrdemge mүtәj shaңaraqlardagʻi ortaliqti, keypiyatti jaqsi biliӯi nәtiyjesinde sotsialliq qorgʻaӯ menen baylanisli mәseleler boyinsha pүtkilley jaңa sistema jaratildi. Atap aytqanda «Sotsialliq qorgʻaӯdiң birden-bir reyestri» mәlimleme sistemasi iske tүsirilip, kem tәmiyinlengen shaңaraqlardi aniqlaӯ hәm olargʻa mәnzilli jәrdem kөrsetiӯ baslandi. Ashiqliq, teңlik, әdalat printsiplerine qataң әmel yetiӯ ӯaziypasi belgilendi. Bir sөz benen aytqanda, mәmleketimizde sotsialliq qorgʻaӯdi raӯajlandiriӯdiң basli bagʻdarlari boyinsha xaliqtiң bәntligi hәm real dәramatlarin izbe-izlikte asiriӯ, xaliqti sotsialliq qorgʻaӯ hәm densaӯliqti saqlaӯ sistemasin jetilistiriӯ, hayal-qizlardiң jәmiyetlik-siyasiy belsendiligin asiriӯ boyinsha izshil reformalar nәtiyjeli alip barilmaqta.
Huqiqbuzarliqlar profilaktikasi hәm jinayatshiliqqa qarsi gүresiӯ bagʻdarinda bүgingi kүn talaplari sharayatinda terrorizm hәm jinayatshiliqqa mүnәsip qarsiliq kөrsetken, xizmet ӯaziypalarin orinlaӯ ӯaqtinda qaharmanliq hәm de mәrtlik kөrsetken xizmetkerlerdi hәm olardiң shaңaraq agʻzalarin mәmleket tәrepinen sotsialliq qollap-quӯatlaӯ boyinsha mәnzilli is-ilajlar jolgʻa qoyilgʻan. Sebebi, huqiqbuzarliqlar profilaktikasi hәm jinayatshiliqqa qarsi gүresiӯ өmir ushin үlken qәterge iye yekenligin yesapqa algʻan halda, ishki isler organlari xizmetkerleri hәm olardiң shaңaraq agʻzalariniң sotsialliq qorgʻaliӯin jәne de kүsheytiӯ hәm de ruӯxiy halatin bekkemleӯ maqsetinde Prezidentimizdiң qatar qarar hәm pәrmanlari qabil yetildi. Atap aytqanda, «Ishki isler organlari kadrlari menen isleӯ hәm olardiң xizmetin shөlkemlestiriӯ tәrtibin tүp-tiykarinan jetilistiriӯ is-ilajlari haqqinda» gʻi 2017-jil 29-noyabr kүngi qararina muӯapiq, xizmetkerlerge daӯalaniӯi ushin, biytap jaqin agʻayinlerin (ata-anasi, өmirlik joldasi, perzentleri) operatsiya isleӯ, ortopedik ayaq kiyim hәm protez-ortopedik zatlar menen tәmiyinleӯ qәrejetlerin qaplaӯ ushin, sanatoriy-kurort mәkemelerinde daӯalaniӯ hәm dem aliӯ ushin hәm de toylar hәm jerleӯ mәresimlerin өtkeriӯ ushin materialliq jәrdem kөrsetiӯ hәm de pul siyligʻi hәm qimbat bahali saӯgʻalar beriӯ jүzesinen qarjilar ajiratiӯ mәselesin kөrip shigʻiӯ tiyisli komissiyalar tәrepinen әmelge asiriliӯi belgilengen.
Ishki isler organlari taraӯinda sotsialliq qorgʻaӯdiң tөmendegi tүrleri bar:
– үy-jay menen tәmiyinleӯ yaki jasaӯ sharayatin jaqsilaӯ;
– sotsialliq (materialliq) jәrdem kөrsetiӯ;
– jeңil avtotransport qurallarin satip aliӯ ushin Orayliq banktiң qayta qarjilandiriӯ stavkasinda qariz beriӯ;
– joqari hәm orta arnaӯli tәlim mәkemelerine oqiӯgʻa kiriӯ ushin usinisnama beriӯ;
– mal-mүlkine jetkizilgen ziyanniң ornin qaplaӯ;
– xizmet ӯaziypalarin orinlaӯ ӯaqtinda shөlkem hәm puqaralardiң transport qurallarinan paydalaniӯ nәtiyjesinde isletilgen qәrejetlerdi tөlep beriӯ;
– xizmet minnetlemelerin orinlaӯ ӯaqtinda dene jaraqatin algʻan yaki qaytis bolgʻanda bir mәrtelik napaqa tayinlaӯ;
– terrorizmge hәm jinayatshiliqqa qarsi gүresiӯ hәm de jәmiyetshilik qәӯipsizligin tәmiyinleӯ ӯaqtinda qaytis bolgʻan yaki dene jaraqati sebepli mayip bolip qalgʻan, sonday-aq, xizmet daӯaminda joqari nәtiyjelerge yerisken xizmetker hәm әskeriy xizmetkerler hәm de olardiң shaңaraq agʻzalarin sotsialliq qorgʻaliӯiniң ayiriqsha tәrtibin belgileӯ;
– meditsina-sanitariya, meditsina-sotsialliq jәrdem hәm sanatoriy-kurort tәmiynati;
– xizmetker hәm әskeriy xizmetkerlerdiң perzentlerin IIM qarasli mektepke shekemgi bilimlendiriӯ shөlkemlerine jaylastiriӯ hәm de balalar dem aliӯ hәm salamatlastiriӯ oraylarina jiberiӯ.
Sol yesapta, xizmetkerler ishki isler organlarinda xizmetti өteӯ dәӯirinde nizamshiliqta belgilengen norma, nәӯbet hәm jeңilliklerdi inabatqa algʻan halda, uliӯmaliq tiykarlarda mәmleket tәrepinen үy-jay menen tәmiyinleniӯ huqiqina iye. Ishki isler organlari xizmetkerlerin үy-jay menen tәmiyinleӯ yaki jasaӯ sharayatlarin jaqsilaӯ tөmendegishe әmelge asiriladi: xizmet үyleri menen tәmiyinleӯ; jeңilletilgen shәrtler hәm bahalarda ipoteka krediti (turaq jaydiң baslangʻish tөlemi) ajiratiӯ tiykarinda turaq jay menen tәmiyinleӯ; protsentsiz qariz beriӯ; «tayar halda tapsiriӯ» shәrtlerinde үy-jay menen tәmiyinleӯ; ijaragʻa algʻani (ijarada turgʻani) ushin pul kompensatsiyasin tөlep beriӯ usilar qatarinda yesaplanadi.
Quӯanarlisi, 10 jildan artiq xizmet yetken әskeriy xizmetkerlerge turaq jay satip aliӯi ushin ajiratilatugʻin dәslepki baslangʻish tөlem pullari 25 protsentten 35 protsentke, hәr ayliq ijara puli kompensatsiyalari bolsa 20 protsentke asiriliӯina yerisildi.
Taraӯda bes jildan artiq xizmet yetken, xizmette jaqsi nәtiyjelerge yerisken hәm үy-jay menen tәmiyinlenbegen hәm de nizamshiliq hүjjetlerine muӯapiq mәmleket yesabinan turaq–jay menen tәmiyinleniӯ yaki turaq jay sharayatlarin jaqsilaӯ huqiqina iye bolgʻan xizmetkerlerge jeңilletilgen shәrtlerde ipoteka kreditleri tiykarinda turaq jay satip aliӯ (quriӯ) ushin baslangʻish tөlem ajiratiladi.
Xizmetkerlerdi sotsialliq qorgʻaӯ maqsetinde jeңil avtotransport qurallarin satip aliӯ ushin da qariz beriledi. Qariz ishki isler organlarinda әmeliy staji 10 jildan artiq bolgʻan, xizmette jaqsi nәtiyjelerge yerisken xizmetkerlerge mәmleketimizde islep shigʻarilgʻan jeңil avtotransport qurallarin satip aliӯ ushin 3 jil mүddetke Orayliq banktiң qayta qarjilandiriӯ stavkasinda ajiratiladi.
Xizmetkerlerdiң perzentlerin kvota tiykarinda mәmleketlik joqari oqiӯ orinlariniң bakalavriatina hәm de Ishki isler ministrligi, Korgʻaniӯ ministrligi, Milliy gvardiya hәm Mәmleketlik bajixana komitetiniң joqari hәm orta arnaӯli bilimlendiriӯ mәkemlerine oqiӯgʻa kiriӯi ushin usinisnama beriӯ Өzbekstan Respublikasi Prezidentiniң 2019-jil 26-fevral kүngi «Ishki isler organlari xizmetkerleri hәm olardiң shaңaraq agʻzalarin sotsialliq qorgʻaӯdi jәne de kүsheytiӯ is-ilajlari haqqinda» gʻi qarari ham de Ministrler Keңesiniң 2022-jil 4-iyuldegi «Өzbekstan Respublikasi ishki isler organlari hәm Milliy gvardiyasiniң jeke qurami hәm de olardiң shaңaraq agʻzalarin sotsialliq qorgʻaӯ sistemasin tәrtipke saliӯ haqqinda» gʻi qarari menen tastiyiqlangʻan Өzbekstan Rspublikasi ishki isler organlari jeke qurami hәm olardiң shaңaraq agʻzalarin sotsialliq qorgʻaӯ tәrtibi haqqindagʻi rejege muӯapiq әmelge asiriladi.
Sonday-aq, xizmetker hәm әskeriy xizmetkerler yaki olardiң jaqin agʻayinleriniң mal-mүlkine jetkizilgen ziyan xizmetker hәm әskeriy xizmetkerlerdiң xizmet ӯaziypasin orinlaӯ ӯaqtinda jetkizilgen jagʻdayda gʻana qaplanadi. Xizmet ӯaziypasin orinlaӯ ӯaqtinda dene jaraqatin algʻan xizmetker hәm әskeriy xizmetkerler, kursant hәm tiңlaӯshilargʻa yaki qaytis bolgʻan xizmetker hәm әskeriy xizmetkerler, kursant hәm tiңlaӯshilardiң shaңaraq agʻzalarina bir mәrtelik napaqa tөlep beriledi.
Nodirjon Bazarov,
IIV RAI hәm KBTD
Sotsialliq qorgʻaӯ basqarmasi bas inspektori,
mayor.