БИРИНЧИ ҲОЛАТ
«Фаcебоок» ижтимоий тармоғини доимо кузатиб бораман. Кўп ҳолларда шахсий саҳифамга ёзган виртуал дўстларимга ҳам жавоб қайтармайман. Аммо инглиз тилини ўрганаётганим учун амалиёт бўлсин деб, бир инглиз йигитнинг дўстлигини қабул қилиб, мессенжер орқали у билан ёзиша бошладим.
Аввалига у мендан оилам, ишим, юртимизнинг тарихий жойлари ва миллий таомлари ҳақида сўради. Мен ҳам жон деб, Ватанимнинг гўзал гўшалари-ю тансиқ томлари ҳақида гапириб бердим. Бу орада у шахсий саҳифамга жойланган оилавий суратларимни кўриб, менга ҳавас қилганини, етимлиги учун ўзини ёлғиз ҳис қилишини айтиб, раҳмимни келтира бошлади.
Ғойибона дўстим яхши маош олиши, Лондонда катта вилласи борлигини, Ақшнинг бир нечта штатидан квартиралар сотиб олганини тез-тез ёзарди. Кейин менинг маошим билан ҳам қизиқди. Яширмадим. Орадан бир неча кун ўтиб, инглиз дўстим менга Лондондан совға юбораётгани ҳақида ёзиб, «Аппле» компаниясининг сўнгги русумдаги ноутбуки ва иккита бренд соатнинг расмини жўнатди. Жўнатмалар ичига 15 минг АҚШ доллари солганини алоҳида таъкидлади.
Шу куни кўзимга уйқу келмади, тезроқ тонг отишини, бренд совғалар ва 15 минг долларни қўлимга олишни истардим. Саҳарда электрон почтамга «Агент Майк» менинг номимга Лондондан жўнатма келгани, божхона ва солиқ тўловларини тўласамгина, совғаларни етказа олишини ёзди. У аввалига 700, сўнгра совға ичидаги пуллар учун алоҳида 500 АҚШ доллари ташлаб беришимни, йўқса аэропорт ходимлари почтани очиб текширишлари мумкинлигини айтди.
Совғаларга, айниқса, улар ичидаги мўмай пулга ишониб, қариндошларим ва яқин танишларимдан қарз кўтариб, «Агент Майк» жўнатган чет эл пластик картасига сўраган пулини ташлаб бердим. Аммо... шундан кейин на «агент»ни, на «дўстим»ни топа олдим. Саволларимга «агент»дан қотиб кулаётган смайликни қабул қилиб олган бўлсам, «дўстим» эса шунчаки ёзишмаларимизни ўчириб юборди.
ИККИНЧИ ҲОЛАТ
Бир танишим мени «Телеграм» ижтимоий тармоғидаги «Мусодара буюмлар» гуруҳига қўшибди. Чиройли турк идишларининг арзонлигини кўриб, гуруҳга қизиқиб қолдим. У ерда 30 кишига мўлжалланган идишлар тўпламининг нархи 150 минг сўм, кир ювиш машинаси 700 минг сўм, «Ипҳоне 15 Про Мах» русумли телефон аппаратлари 1 миллион 800 минг сўмдан сотувга қўйилганди.
Гуруҳ юритувчиларидан маҳсулотларнинг нега арзонлиги ҳақида сўрадим. Айтишларича, мусодара қилинган моллар бўлгани учун жуда арзон нархларда сотувга чиқарилган эмиш. Гуруҳга ҳар куни арзон ва сифатли маҳсулот сотиб олиб «барака топган харидорлар»нинг ташаккурлари жойланиб турарди. Шу «миннатдорликлар»га ишониб, ўғлим, қизим ва ўзимга 3 та телефон, кир ювиш машинаси, идишлар тўплами – хуллас жами 10 млн сўмлик маҳсулот харид қилмоқчи бўлиб, гуруҳ маъмури юборган линк орқали тўлов маблағини ўтказиб бердим. Шу куни уйимга етказиб берилиши керак бўлган маҳсулотлар келмади. Гуруҳ юритувчиси билан боғланиш учун қилган ҳаракатларим бесамар бўлди. Рақамимни ҳам ўзидан, ҳам гуруҳдан «блок қилибди».
УЧИНЧИ ҲОЛАТ
Ўша куни ишхонада эдим. Ишим тиғиз пайти Россия ҳудуди рақамидан қўнғироқ бўлди. Кўтардим. Рус тилида пластик тўлов картамнинг рақамини айтиб, эгаси сизмисиз, дея сўради. Тасдиқлаганимдан сўнг, ўзининг банк ходими экани, пластик картамга хакерлар ҳужум қилагани, зудлик билан ички кодни алмаштирмасам, яқин дақиқалар ичида пулим ечиб олиниши мумкинлигини айтди. «Ҳозир рақамингизга СМС код боради, ўша рақамни бизга айтиб туришингиз керак», деди, «Ўғри хакерлар»дан қўрқиб, у айтгандек қилдим. Зум ўтмай телефонимга картамдан бор пулим ечиб олингани ҳақида хабар келди.
Менга қўнғироқ қилган рақамга қайта-қайта қўнғироқ қилиб туша олмадим. Кейин пластик картам тегишли бўлган банкка қўнғироқ қилиб, вазиятни тушунтирдим. Улар фирибгарларга учраганимни айтишди. Кўп ўтмай ёнимдаги ҳамкасбларимга ҳам ўша рақамдан қўнғироқ бўлиб, «хакерлар»дан огоҳлантирилди. Аммо менинг чув тушганимга гувоҳ бўлиб турган ҳамкасбларим уларга алданмади.
ХУЛОСА
Юқоридаги воқеалар турли жойлардаги, турфа ёшдаги инсонларнинг бошидан ўтган. Алданиб қолаётганлар орасида ўқимишли ва касб-корли юртдошларимиз ҳам бор. Хўш, юртошларимиз фирибгарлар тузоғига тушиб қолмасликлари учун ОАВ орқали бот-бот огоҳликка чақирилаётганига қарамасдан, нега алданиб қолаётганлар учраяпти? Бу саволга икки хил жавоб бериш мумкин. Бири одамларимизнинг соддалиги бўлса, иккинчиси, арзон ёки текин нарсага учиши. Хўш, бундай кимсаларга алданиб қолмаслик учун нима қилиш керак? Аввало, ақлингизга таянинг. Сўнгра бу ҳақда ишончли расмий сайтлардан маълумотлар изланг. Оила аъзоларингиз ёки яқин дўстларингизга маслаҳат солинг. Сўнгги сўз сифатида айтадиганимиз эса, ҳеч қачон «Текин пишлоқ қопқонда бўлади» деган мақолни унутманг. Шунда бегона кимсаларнинг «эртаклари»га ишонмайсиз.
Дилдора БОЗОРОВА,
журналист.