Маънавият ва маърифат дарси
Коррупсия миллий хавфсизликка таҳдид қилувчи, фуқароларнинг ўзаро ишончига ва халқ фаровонлигига раҳна солувчи иллатдир. У катта ва кичик, ривожланган ёки ривожланаётган давлат бўлишидан қатъи назар, жаҳоннинг барча мамлакатларида учраб туради. Уни бартараф этиш бўйича жаҳон ҳамжамияти томонидан бир қатор ижобий ишлар амалга оширилган ва бу кураш ҳамон давом этмоқда.
Республикамизда ҳам мамлакатни ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришдаги муҳим вазифалардан бири сифатида коррупсияга қарши курашишга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Бунда давлат хизматига ҳалоллик стандартларини жорий этиш, давлат идоралари ва ташкилотларининг фаолиятида очиқлик ва шаффофликни таъминлаш, коррупсияга қарши курашишда жамоатчилик ва парламент назоратини кучайтириш, норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни халқаро ҳуқуқ нормалари асосида такомиллаштириш каби масалалар долзарблик касб этмоқда.
Амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотлар натижасида инсонлар ҳаёти, дунёқараши ҳамда турмуш тарзи кескин ўзгармоқда. Жамиятда «Янги Ўзбекистонни биргаликда барпо этамиз!», «Биз коррупсияга қаршимиз!» каби муҳим мақсад шаклланди ва унинг барча аъзоларини «ҳалоллик ваксинаси» билан эмлаш кундалик фаолиятимизга кириб келмоқда.
Мамлакатимизда олиб борилаётган ислоҳотларнинг самарадорлигини таъминлаш мақсадида коррупсиянинг олдини олиш ва аҳоли орасида коррупсияга нисбатан муросасиз муносабатни шакллантиришга йўналтирилган превентив чоралар кўрилмоқда. Жумладан, давлат органлари ва ташкилотлари томонидан очиқ эълон қилиб бориладиган маълумотларнинг аниқ рўйхати шакллантирилди. Давлат органлари фаолиятининг очиқлиги ва шаффофлигини таъминлаш ҳамда жамоатчилик назоратини амалга оширишга етарлича шарт-шароитлар яратиш мақсадида Коррупсияга қарши курашиш агентлиги томонидан вазирлик ва идораларнинг Президентимизнинг 2021-йил 16-июндаги фармонида белгиланган очиқлик соҳасидаги мажбуриятларга тўлиқ риоя этиши ҳамда амалдаги қонун ҳужжатларининг ижро ҳолати мунтазам ўрганилиб, мониторинг қилиб бориш тизими йўлга қўйилган.
Эндиликда ҳар бир вазирлик ва давлат идорасининг давлат харидлари соҳасидаги фаолияти, ўз тасарруфидаги хизмат автомототранспорт воситалари, хизмат уйлари ва бошқа кўчмас мулклари тўғрисидаги маълумотлар Очиқ маълумотлар порталига жойлаштириб борилмоқда.
Шунингдек, коррупсияга қарши курашиш тўғрисидаги қонунчилик ҳужжатлари хатловдан ўтказилиб, коррупсиявий омиллар ва ҳуқуқий бўшлиқларни бартараф қилиш чоралари кўрилмоқда.
Хусусан, қурилиш, соғлиқни сақлаш, олий таълим ва давлат харидлари соҳаларига оид 226 та амалдаги норматив-ҳуқуқий ҳужжат коррупсияга қарши экспертизадан ўтказилганида 75 та норматив-ҳуқуқий ҳужжатда жами 302 та коррупсиявий омил аниқланган.
Давлат харидлари соҳасида коррупсиянинг олдини олиш ва ошкораликни таъминлаш бўйича қонунчиликка бир қатор ўзгартишлар киритилди:
– харид қилиш тартиб-таомиллари иштирокчиси ва унинг аффилланган шахси бир савдода иштирок этиши, харид комиссияси аъзосининг иштирокчилар билан аффилланганлик ҳолатида овоз бериши чекланди;
– Ҳисоб палатаси давлат харидларини аудитдан ўтказиши ва натижаларини ҳар йили Олий Мажлис Қонунчилик палатасига киритиши ҳамда очиқ ахборот манбаларида эълон қилиб бориши белгиланди;
– Молия вазирлиги ва бошқа иштирокчиларга савдо натижалари, қонун бузилиш ҳолатлари ва таҳлилий маълумотларни очиқ ахборот манбаларида эълон қилиб бориш вазифаси юклатилди;
– махсус ахборот порталида давлат харидларини режалаштириш, харид қилиш тартиб-таомилларини амалга ошириш, шартнома тузиш, давлат харидлари мониторингини олиб бориш ва назорат қилиш жараёнлари тизимлаштирилди;
– қонун ҳужжатларини бузганлик учун жавобгарликка тортиш мақсадида Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексга тегишли норма киритилди;
– давлат харидлари ва хўжалик юритувчи субектлар ўртасидаги шартномавий муносабатларда контрагентларни текшириш амалиёти босқичма-босқич жорий этиб борилмоқда.
Бугунги кунда буджет харажатларини тартибга солиш бўйича жамоатчилик назоратини амалга ошириш, буджет қонунчилигининг бузилиши фактлари тўғрисида хабардор қилиш ва буджет жараёнини такомиллаштириш юзасидан таклифлар киритиш тартиб-таомилини ташкил этиш мақсадида «Опен будгет» – «Очиқ буджет» портали фаолият юритмоқда.
Яширин иқтисодиёт ҳамда коррупсияга қарши «комплаенс-назорат» тизимини жорий этиш мақсадида коррупсия хавфи юқори бўлган 91 та вазирлик ва идорада тажриба тариқасида коррупсияга қарши ички назорат бўлимлари ташкил этилди. Ходимларнинг коррупсияга қарши дастур доирасида малакасини ошириш тизими йўлга қўйилди.
Суд-ҳуқуқ соҳасида коррупсияга барҳам бериш тизимини тубдан такомиллаштиришга қаратилган қўшимча чора-тадбирлар белгиланди. Судялар мустақиллигини таъминлаш ва суд тизимида коррупсиянинг олдини
олиш бўйича давлат сиёсатининг асосий йўналишлари белгиланди. Судялар олий кенгаши таркибида судялар дахлсизлигини таъминлаш ва коррупсиянинг олдини олиш бўйича суд инспексияси
тузилди. «Ибратли судя» мукофоти жорий этилди.
Илк бор судялик лавозимларига номзодларни танлаш бўйича имтиҳон жараёнларини интернет тармоғи орқали онлайн тарзда ёритиб боришни йўлга қўйиш, судяликка номзодларни танлаш ва тайинлаш тартиби ҳамда судя фаолиятининг самарадорлигини электрон рейтинг орқали очиқ ва шаффоф баҳолашни таъминлайдиган аниқ мезонларни ишлаб чиқиш ва амалиётга татбиқ этиш белгиланди.
Коррупсияга қарши курашишда замонавий ахборот технологияларини жорий этишга қаратилган «Е-антикоррупсия» лойиҳаси амалга оширилаётганини ҳам алоҳида таъкидлаш жоиз.
Аҳоли ва давлат хизматчиларининг коррупсияга қарши курашиш соҳасидаги билимларини узлуксиз ошириш тизимини жорий қилиш мақсадида «Коррупсияга қарши курашиш виртуал академияси»ни татбиқ этиш орқали соҳага доир ҳуқуқий билим ва онгни юксалтириш бўйича кенг қамровли тизимни йўлга қўйиш ҳамда Давлат хизматчиларини коррупсияга қарши миллий сертификациялаш тартибини амалга киритиш кўзда тутилмоқда. Охирги бенефициар мулкдорлар ягона давлат реестри шакллантирилиши бўйича чоралар амалга оширилиб, ҳозирда қонун лойиҳаси ишлаб чиқилмоқда.
Умуман олганда, коррупсияга қарши курашиш борасида катта мақсад ва аниқ вазифалар белгилаб олинган. Аммо коррупсия шундай иллатки, уни бир ёки икки идоранинг саъй-ҳаракати билан йўқ қилиб бўлмайди. Қачонки, барча фуқароларимиз, жамият унга қарши биргаликда курашиб, унинг илдизларини йўқ қилишга киришилсагина, ижобий натижага эришиш мумкин.
Фарҳод БОЙТЎРАЕВ,
Коррупсияга қарши курашиш агентлиги бош инспектори.