Халқимиз қалбидан чуқур жой олган миллий кинофилъмлар талайгина. Уларнинг яратилганига бир неча ўн йиллар бўлса-да, ҳамон мириқиб томоша қилишимиз сабаби ҳақида ҳеч ўйлаб кўрганмисиз? Ушбу картиналар томошабинни экран қаршисига михлаб қўйиб, ўзгача кайфият уйғотишини-чи? Аслида бу саволларнинг жавоби жуда оддий. Яъни, ушбу филмларга миллий қадриятларимиз, очиқкўнгиллик, бағрикенглик сингари инсоний фазилатлар, самимият сингдирилган. Миллий киночилигимиз хазинасидан ўрин олган ана шундай асарлардан бири «Абдуллажон» филмидир.
Таниқли режиссёр Зулфиқор Мусоқов томонидан 1991-йилда яратилган ушбу кинокартина бугунга қадар ўзбек киносидаги фантастик комедия жанрининг илк ва энг ёрқин намунаси ҳисобланади.
«АЙЛАНАСИГА
ЎН САККИЗ ҚАДАМ»
Кинокартинанинг энг катта ютуғи танланган ғоянинг ўзбек характери, тўғрироғи, оддий қишлоқ одамларининг ҳаёт тарзи ва мулоқотлари фонида маҳорат билан очиб берилганида. Масалан: Бозорбой ўзга сайёралик болага дуч келиб, унинг ерлик эмаслигини пайқамайди, дейсизми? Айниқса, ўзга сайёралик «меҳмон» ҳақидаги миш-мишлар урчиган маҳалда-я?.. Йўқ, у боланинг егуликни косаси билан паққос туширганидан тортиб «У ёғда ҳовли каттами?», дея берган саволига «Айланасига ўн саккиз қадам», деган жавобидан кейин ҳаммасини англаб етади. Бироқ ўзбекона соддадиллик билан «Жа, сиқилиб қолибсизларда-а-а» дея жавоб қайтарар экан, барча ҳайратини ичига ютади.
Бутун қишлоққа жар солмайди. Гарчи, ўз яқинлари, маҳалла-кўйнинг ноўрин таъна-дашномларига қолса ҳам. Балки, унга боласининг устидаги кийимини, ўз овқатини илиниб, бобосининг исми билан Абдуллажон деб атайди. Унинг қурилмасини топса-да, яшириб қўяди. Ўзбекистон халқ артисти Ражаб Адашев ушбу образ орқали ҳар қандай вазиятда ҳам «Боланинг бегонаси бўлмайди» нақлига амал қилувчи халқимизнинг бағрикенглиги, болажонлигини томошабинга маҳорат билан етказиб бера олган.
Устоз санъаткор оммавий ахборот воситаларига берган интервюларидан бирида айнан шу роли туфайли «...Менинг кетмоним учди», дея таъкидлаган. Эътиборлиси, картина мана шундай ҳаётий саҳналар билан мухлислар қалбини забт этган.
«АНА, ДАДА
Деяпти»
Она меҳр-муҳаббат уммони. Ушбу филмда ўзбек оналарининг бетакрор қиёфасини Тўти Юсупова маҳорат билан гавдалантирган. Унинг филъм аввалида «Ана, дада деяпти» қабилидаги норозилик кайфияти томошабинни бироз чўчица, кино сўнгида «Яна қайтиб келгин, болам» дея кузатиши қалбда алланечук ачиниш ҳиссини уйғотади. Унинг жаҳл, алам ва зарда билан «Ҳой малъчик, где мама, ҳувв Барновулдами, Барновулдами деяпман» тарзидаги сўзлари ҳанузгача халқимиз тилидан тушмай, катта-кичик давраларда самимий кулги уйғотиши ҳам бор гап.
ҲАЛОЛЛИК
ВАКСИНАСИ
Филъмда яхшилик ва ёмонлик, тўғрилик ва эгрилик, инсоф-диёнат, очкўзлигу дилозорликдан муҳим хулоса чиқаришга ундовчи саҳналар бисёр. Мисол учун: воқеалар тизгинида арини ўлдиргани учун раис буванинг кетмони учмаслиги, Йўлдош «пияниста»нинг бир шиша ароққа нафси ҳакалак отиб, қишлоқдаги ажабтовур ишларни раис буванинг қўли остида, дея гап тарқатишдан ҳам тап тортмаслигию Бозорбойнинг рўзғоридаги камчиликларни ўйлаб боши қоца-да, пулни қалбакилаштириш қонунга хилофлигини билгач, сохта купюраларни ёқиб юбориши сингари кадрлар ҳалоллик ваксинасидек кишини ўйлашга, мушоҳада қилишга ундайди.
Ёрқин ИЖРОЛАР Барҳаёт
Бугун санъат оламига кириб келаётган ёшлар орасида ушбу кинокартинадан саҳналар, кино қаҳрамонларига тақлид намойишларини тайёрлашга хоҳиш кучли. Ва бу орқали кўплаб ёш ижодкорлар ўз иқтидор қирраларини намойиш этишмоқда. Бу билан ўлмас киноасардаги ҳаётийлик суви билан суғорилган ёрқин ижролар янги талқинда барҳаёт, дея бемалол айта оламиз.
ХУЛОСА
ЎРНИДА
Биз киношунос эмасмиз. Бироқ мароқли томоша ҳар қандай кишини ўйлашга, мулоҳаза қилишга чорлаши аниқ. Айниқса, пишиқ ғоя асосида ёзилган мукаммал ссенарий ва маҳоратли ижродек уч бирлик бир-бирини тўлдирган «Абдуллажон» сингари филмдан кейин.
Абдуллажон ўзга сайёралик бўлиши мумкин. Бироқ у билан боғлиқ воқеликлар, қарашлар, ҳолатлар бизга бегона эмас. Аслида, филмнинг томошабинлар нигоҳидан қалбига кўчганининг сири ҳам шунда.
Гулноза ТУРҒУНБОЕВА,
«Постда» мухбири.