Бугун фаол қўлланадиган ва машҳур иборалар бир вақтлар кимнингдир исми ёки фамилияси бўлганини биласизми?
1. Хулиган (безори) — асли келиб чиқиши Ирландиядан бўлган феъли тез, тўполончи оиланинг фамилияси. Бу оиланинг энг таниқли вакили Партик Хулиганнинг фамилиясини полиция ҳисоботи ва газеталарнинг жиноятчилик хроникаларида тез-тез учратиш мумкин.
2. Шовинизм (миллий такаббурлик) – бу сўз Наполеон армиясида хизмат қилган аскар Николя Шовен фамилиясидан келиб чиққан. У ўзининг Наполеонга содиқлиги ва Францияга садоқатини баландпарвоз гаплар ва оташин нутқларида ифода этганлиги билан тарихда қолган
3. Саксофон – Адолф Сакс ўзи ихитро қилган мусиқа асбобини «мундштуч офиклеид»и деб атаган. Бу асбоб ихтирочисининг дўсти композитор Гектор Берлиоз унинг фаолиятига бағишланган мақоласида янги мусиқа асбобини “Саксофон” деб атайди ва шу ондаёқ бу сўз оммалашиб кетади.
4. Сендвич – Джон Монтегю ИВ граф Сендвич дунё бўйлаб Жеймс Кукнинг саёҳатини ташкил этиш билан шуғулланган. У вақт тиғизлиги боис жуда оддий емиш тайёрлаган ва кейинчалик бу овқат унинг фамилиясидан келиб чиқиб “сендвич” деб атала бошланган.
5. Бойкот – бирор бир давлат, ташкилот ва шахс билан сиёсий ҳамда иқтисодий алоқаларни бутунлай ёки қисман тўхтатиш йўли билан курашиш бойкот дейилади. Бу усул инсоният тарихида илк бор 1880 йил ирланд ижарачилар томонидан уларнинг хўжайини, англиялик Бойкот фамилияли кимсага қарши қўлланилган. Мазкур ибора худди шу одамнинг фамилиясидан келиб чиққан.
6. Жакузи – италиялик Кандидо Якуцци (Жаcуззи) жакузини ихтиро қилган. Жакузи сўзи Якуцци фамилиясини америкаликлар Жакузи деб нотўғри талаффузидан келиб чиқган.
7. Оливе – машҳур салат рецептини яратган ошпаз Люсен Оливе фамилиясидан келиб чиққан.
8. Бефстроганов – француз ошпази граф Александр Григоревича Строганов бу овқатни ўйлаб топган. Французча “бœуф Строганофф”, яъни “строгановча мол гўшти” маъносини англатади.
9. Лодир (дангаса) – немис врачи Христиан Иванович Лодер даволаш маркази очади ва мижозларга уч соат тез юришни буюради. Одамлар бу бетартиб ҳаракатни кўриб “дангасаларни югуртириш” деган гапни ўйлаб топишган.
10. Шарлатан – бу сўз француз врачи Шарл Латен фамилиясидан келиб чиққан. У касалларга тезда соғайишни ваъда бериб, бемаъни операцияларни амалга оширган. Беморлар аҳволи оғирлашгандан сўнг пулни олиб жуфтакни ростлаган.
11. Галиматя (сафсата) – француз табиби Гали Матя мижозларни кулгу билан даволаш учун турли латифалар айтиб, сафсата гапларни кўп гапирган.
12. Меценат – Римлик бой-бадавлат Гай Цилний Меценат (эрамизга қадар 74-64 йиллар оралиғи ) рассомлар, ҳайкалтарошлар ва шоирларни ўзининг маблағи ҳисобидан доимо қўллаб-қувватлаб келган. Гораций, Вергилий, Проперций сингари шоирлар саховатпеша инсон номини шеърга солиб мадҳ этишган. Кейинчалик фан, санъат ва адабиёт вакилларини қўллаб-қувватловчи ва уларга ҳомийлик қилувчи бойларни «Меценат» деб аташ урф бўлган.
13. Мансарда – архитектор Франсуа Мансар биринчи бўлиб том ости чордоғини яшаш ва хўжалик буюмларни сақлаш учун ишлатишда фойдаланган.
Жалолиддин САФОЕВ.
